§ 25. Przedawnienie wobec jednego dłużnika nie zawsze zamyka drogę do roszczenia wobec innych

§ 25 dotyczy roszczeń, za które może odpowiadać kilka osób lub firm. Może to być kilku dłużników przy tej samej pożyczce. Kilku najemców w tej samej umowie. Kilka osób, które wspólnie coś uszkodziły. Kilka spółek odpowiadających za to samo roszczenie. Gdy dłużników jest kilku, przedawnienie może się skomplikować.

Ustęp pierwszy zawiera zasadę ogólną: jeśli roszczenie przedawniło się wobec jednego dłużnika, nie oznacza to automatycznie, że przedawniło się także wobec pozostałych. Roszczenie ocenia się więc osobno wobec każdego z nich. Możesz utracić roszczenie wobec Oli, ale nadal mieć roszczenie wobec Kari, jeśli bieg terminu wobec Kari został przerwany na czas.

Ma to znaczenie przy odpowiedzialności solidarnej (solidaransvar). Odpowiedzialność solidarna oznacza, że kilka osób może odpowiadać za całe roszczenie. Wierzyciel (kreditor) może wtedy często żądać całej kwoty od jednej z nich. Jeśli przedawnienie biegnie różnie wobec poszczególnych dłużników, wierzyciel może nadal dochodzić należności od tego dłużnika, wobec którego roszczenie wciąż istnieje.

W przepisie jest jednak zastrzeżenie „o ile z umowy nie wynika inaczej”. Oznacza to, że strony mogły uzgodnić coś innego. Niektóre umowy mogą przewidywać, że odpowiedzialność wygasa wspólnie lub jest w określony sposób ograniczona. Wtedy trzeba przeczytać umowę.

Ustęp drugi zawiera ważną szczególną zasadę dotyczącą poręczenia i odpowiadającej mu gwarancji. Poręczenie oznacza, że ktoś gwarantuje spłatę cudzego długu. Dłużnik główny to osoba, która faktycznie jest winna pieniądze. Gwarant to osoba, która ma zapłacić, jeśli dłużnik główny tego nie zrobi.

W przypadku poręczenia § 25 stanowi, że roszczenie wobec gwaranta uważa się za przedawnione, jeżeli roszczenie główne przedawniło się, zanim roszczenia dochodzono od gwaranta w drodze czynności według §§ 15 do 19. Oznacza to, że wierzyciel nie może dopuścić do przedawnienia roszczenia głównego, a potem zwrócić się do poręczyciela (kausjonist) tak, jakby gwarancja istniała niezależnie. Gwarancja jest powiązana z roszczeniem głównym.

Trzeba to czytać razem z § 7. § 7 stanowi, że termin przedawnienia (foreldelsesfrist) wobec gwaranta liczy się według tych samych zasad co dla wierzytelności głównej. § 25 mówi, co się dzieje, gdy wierzytelność główna faktycznie przedawniła się, zanim gwarant został prawidłowo wezwany do zapłaty. W efekcie gwarant może zostać zwolniony z odpowiedzialności.

Co się dzieje, gdy kilka osób jest winnych to samo roszczenie?

Musisz ocenić przedawnienie osobno dla każdego dłużnika. To najważniejsze. Jeśli masz roszczenie wobec trzech osób, bieg przedawnienia może zostać przerwany wobec jednej, ale nie wobec pozostałych. Może to prowadzić do różnych wyników.

Wyobraź sobie, że trzy osoby są ci wspólnie winne 90 000 kr. Przed upływem terminu otrzymujesz od jednej z nich pisemne uznanie roszczenia (erkjennelse). Wtedy bieg przedawnienia wobec tej osoby zostaje przerwany na podstawie § 14. Uznanie roszczenia przez jednego dłużnika niekoniecznie jednak przerywa bieg przedawnienia wobec pozostałych. Jeśli nic nie zrobisz wobec pozostałych, roszczenie wobec nich może się przedawnić.

Jednocześnie § 25 stanowi, że jeśli roszczenie przedawni się wobec jednego dłużnika, nie oznacza to, że pozostali automatycznie są zwolnieni. Nadal możesz żądać zapłaty od osoby, która uznała roszczenie, albo od tej, wobec której podjąłeś kroki prawne (rettslige skritt).

Może to być praktyczne, ale też niebezpieczne. Wierzyciel musi pilnować wszystkich dłużników. Dłużnicy też muszą pilnować własnej sytuacji. To, że jednemu współdłużnikowi (medskyldner) roszczenie wygasło z powodu przedawnienia, nie oznacza, że tobie również.

Jeśli jeden dłużnik spłaci całe roszczenie, mogą mieć zastosowanie zasady dotyczące regresu z § 8. Osoba, która zapłaciła, może żądać od współdłużników zwrotu ich części, ale termin na roszczenie regresowe może być krótki. Wszystko jest ze sobą powiązane.

Co jest szczególnego w poręczeniu?

Poręczenie jest inne, ponieważ gwarant stoi za dłużnikiem głównym. Gwarant niekoniecznie sam otrzymał pieniądze. Gwarant obiecał pokryć dług, jeśli dłużnik główny nie zapłaci. Dlatego odpowiedzialność gwaranta jest ściśle powiązana z roszczeniem głównym.

Jeśli roszczenie główne się przedawni, wierzyciel traci prawo do spełnienia świadczenia (oppfyllelse) przez dłużnika głównego. Często byłoby wtedy niesprawiedliwe, gdyby wierzyciel mógł mimo to zwrócić się później do gwaranta, nie wezwawszy go na czas. Dlatego § 25 ustęp drugi stanowi, że roszczenie wobec gwaranta uważa się za przedawnione, jeżeli roszczenie główne przedawniło się, zanim roszczenia dochodzono od gwaranta w drodze czynności według §§ 15 do 19.

Czynności według §§ 15 do 19 to czynności formalne. Mogą to być kroki prawne, skarga do właściwego organu, egzekucja (tvangsfullbyrdelse), upadłość/podział majątku lub przypozwanie (prosessvarsel). Zwykły monit (purring) niekoniecznie wystarczy.

Oznacza to, że wierzyciel musi zadbać o roszczenie wobec gwaranta, zanim roszczenie główne się przedawni. Nie zawsze wystarczy samo wysyłanie monitów do dłużnika głównego. Jeśli poręczenie ma zostać zachowane, wierzyciel musi rozważyć przerwanie biegu przedawnienia (fristavbrudd) wobec gwaranta.

Dla gwaranta jest to ważne. Jeśli otrzymasz wezwanie do zapłaty po tym, jak dług dłużnika głównego się przedawnił, zadaj sobie pytanie: czy roszczenia dochodzono ode mnie w drodze czynności według §§ 15 do 19, zanim roszczenie główne się przedawniło? Jeśli nie, § 25 ustęp drugi może dać ci mocny argument.

Co się dzieje, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli jesteś wierzycielem i podejmujesz działania tylko wobec jednego z kilku dłużników, możesz utracić roszczenie wobec pozostałych. Może to być problem, jeśli osoba, wobec której działałeś, nie jest w stanie zapłacić. Możesz zostać z wyrokiem (dom) przeciwko jednej osobie bez pieniędzy, podczas gdy roszczenia wobec pozostałych są przedawnione.

Jeśli jesteś poręczycielem i płacisz, nie sprawdziwszy roszczenia głównego, możesz zapłacić roszczenie, które być może było wobec ciebie przedawnione. Zawsze proś o dokumentację roszczenia głównego, przerwania biegu przedawnienia i czynności podjętych wobec ciebie jako gwaranta.

Jeśli jesteś współdłużnikiem, pamiętaj, że przedawnienie wobec innego dłużnika niekoniecznie ci pomaga. Musisz ocenić swój własny termin.

Jeśli jesteś wierzycielem, sporządź listę wszystkich dłużników. Ustal termin dla każdego z nich. Przerwij bieg przedawnienia wobec wszystkich, wobec których chcesz zachować roszczenie. Nie zakładaj, że jedna czynność automatycznie obejmuje wszystkich.

Jeśli masz poręczenie lub gwarancję, wezwij gwaranta, zanim roszczenie główne się przedawni. W razie potrzeby podejmij czynności formalne. Zwykły monit może nie wystarczyć.

Jeśli jesteś dłużnikiem lub poręczycielem, poproś o zestawienie dat. Zapytaj, kiedy roszczenie główne stało się wymagalne, kiedy ewentualnie przerwano bieg przedawnienia i jakie czynności podjęto wobec ciebie.