§ 9. Roszczenia o odszkodowanie przedawniają się, gdy wiesz wystarczająco dużo o szkodzie i osobie odpowiedzialnej

§ 9 dotyczy roszczeń o odszkodowanie. Chodzi o roszczenia, które masz, ponieważ ktoś wyrządził szkodę tobie, twoim rzeczom, twoim finansom lub twoim prawom. Przepis dotyczy także zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie to pieniądze za szkodę niemajątkową, typowo w przypadku naruszenia dóbr osobistych, przemocy lub innych poważnych sytuacji.

Główna zasada to 3 lata. Termin nie musi jednak zaczynać biec w dniu, w którym doszło do szkody. Zaczyna biec, gdy uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać niezbędną wiedzę o dwóch rzeczach: o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Musisz więc wiedzieć wystarczająco dużo, aby móc dochodzić roszczenia.

To ważna różnica w porównaniu z wieloma innymi roszczeniami. Zwykła faktura (faktura) często przedawnia się od terminu płatności. Termin dla roszczenia o odszkodowanie na podstawie § 9 może zacząć biec później, ponieważ możesz nie wiedzieć od razu, że poniosłeś szkodę. Możesz też nie wiedzieć, kto za nią odpowiada.

Nie możesz jednak biernie czekać. Ustawa mówi „uzyskał lub powinien był uzyskać” niezbędną wiedzę. Oznacza to, że termin może zacząć biec, nawet jeśli w rzeczywistości nie wiedziałeś wszystkiego, jeżeli powinieneś był zbadać sprawę. Nie możesz zamknąć oczu i twierdzić, że termin nigdy nie zaczął biec.

Ustęp pierwszy zawiera również przepisy szczególne dla roszczeń na podstawie ustawy o odszkodowaniach § 3-2 a. Dotyczy to określonych roszczeń związanych ze szkodą na osobie i przyszłymi stratami. Jeżeli roszczenie opiera się na ust. 3 tego przepisu, termin zaczyna biec najwcześniej wtedy, gdy poszkodowany uzyskał prawo do żądania spełnienia świadczenia. W przypadku naruszenia obowiązku powiadomienia na podstawie ust. 4 termin wynosi 6 lat zamiast 3 lat. Jest to bardziej specjalistyczne, ale ważne w sprawach o szkodę na osobie.

Ustęp drugi ustanawia zewnętrzną granicę 20 lat. Nawet jeśli nie miałeś niezbędnej wiedzy, roszczenie co do zasady przedawnia się najpóźniej 20 lat po ustaniu czynności wyrządzającej szkodę lub podstawy odpowiedzialności. Jest to ostateczna data końcowa dla wielu roszczeń o odszkodowanie.

Istnieje jednak ważny wyjątek dotyczący szkody na osobie. Granica 20 lat nie obowiązuje przy szkodzie na osobie, jeżeli szkoda została wyrządzona w ramach działalności gospodarczej lub podobnej albo gdy poszkodowany miał mniej niż 18 lat, a osoba odpowiedzialna wiedziała lub powinna była wiedzieć, że dana sytuacja może spowodować zagrożenie dla życia lub poważną szkodę dla zdrowia. Ten wyjątek jest ważny przy poważnych uszczerbkach na zdrowiu, które ujawniają się późno.

Ustęp trzeci stanowi, że § 9 nie dotyczy roszczeń wynikających z umowy, z wyjątkiem odszkodowania za szkodę na osobie. Oznacza to, że jeśli twoje roszczenie o odszkodowanie w rzeczywistości dotyczy naruszonej umowy, często musisz zastosować inne przepisy o przedawnieniu (foreldelse). Jeżeli jednak naruszenie umowy spowodowało szkodę na osobie, § 9 może mimo to mieć zastosowanie.

Kiedy zaczyna biec termin dla roszczeń o odszkodowanie?

Termin zaczyna biec, gdy masz niezbędną wiedzę o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Nie oznacza to, że musisz znać każdy szczegół. Nie musisz mieć gotowego operatu szacunkowego, pełnej oceny medycznej ani dokładnej kwoty w koronach. Musisz jednak wiedzieć wystarczająco dużo, aby móc zgłosić roszczenie.

Jeżeli ktoś uderzy w twój zaparkowany samochód, a ty widzisz, kto to zrobił, zwykle od razu masz niezbędną wiedzę. Wiesz, że samochód jest uszkodzony. Wiesz, kto jest odpowiedzialny. Wtedy zaczyna biec 3-letni termin.

Jeżeli zachorujesz z powodu czegoś w pracy, sytuacja może być trudniejsza. Możesz zauważyć objawy długo przed tym, zanim dowiesz się, że wynikają one ze środowiska pracy. Możesz też nie wiedzieć, kto może być odpowiedzialny. Wtedy termin może zacząć biec później, gdy będziesz mieć wystarczającą wiedzę, aby zrozumieć związek.

Musisz jednak sprawdzać. Jeżeli masz wyraźne oznaki szkody i możliwych przyczyn, ustawa może uznać, że powinieneś był uzyskać wiedzę wcześniej. To może wystarczyć, aby termin zaczął biec, zanim sam uznasz, że miałeś całkowitą pewność.

„Niezbędna wiedza” oznacza więc coś pośredniego. Musisz wiedzieć wystarczająco dużo, aby działać. Nie musisz wiedzieć wszystkiego. I nie możesz zaniechać sprawdzenia tego, co rozsądnie jest sprawdzić.

Jaka jest różnica między szkodą a osobą odpowiedzialną?

Musisz wiedzieć o obu tych rzeczach. Szkoda to to, co stało się z tobą lub twoim mieniem. Może to być uszkodzenie fizyczne, strata finansowa, szkoda na mieniu lub szkoda na osobie. Osoba odpowiedzialna to osoba, firma, pracodawca, gmina, państwo lub inny podmiot, który może odpowiadać za szkodę.

Czasem znasz szkodę, ale nie wiesz, kto jest odpowiedzialny. Odkrywasz zalanie w mieszkaniu, ale nie wiesz, czy winny jest sąsiad, wspólnota mieszkaniowa czy fachowiec. Wtedy termin na podstawie § 9 może zacząć biec dopiero, gdy masz niezbędną wiedzę o tym, kto jest odpowiedzialny. Musisz jednak sprawdzać.

Innym razem wiesz, kto jest odpowiedzialny, ale nie znasz rozmiaru szkody. Wiesz, że potrącił cię kierowca, ale nie wiesz, jak poważny okaże się uraz szyi. Termin może mimo to zacząć biec, gdy wiesz, że doznałeś szkody i kto jest odpowiedzialny, nawet jeśli ostateczna strata nie jest jasna. W sprawach o szkodę na osobie może to być skomplikowane, zwłaszcza przy późnych następstwach i przyszłej utracie dochodów.

W przypadku szkody na mieniu i szkody finansowej ocena jest często prostsza. Odkrywasz szkodę. Wiesz, kto ją wyrządził. Wtedy powinieneś szybko zgłosić roszczenie.

Co oznacza granica 20 lat?

Granica 20 lat to zewnętrzna reguła końcowa. Stanowi ona, że roszczenie co do zasady przedawnia się najpóźniej 20 lat po ustaniu czynności wyrządzającej szkodę lub podstawy odpowiedzialności. Obowiązuje to nawet wtedy, gdy wcześniej nie wiedziałeś wystarczająco dużo.

Ta reguła zapewnia przewidywalność temu, kto może ponosić odpowiedzialność. Stare sprawy stają się trudne. Dowody znikają. Świadkowie pamiętają mniej. Dokumenty są usuwane. Dlatego ustawa stanowi, że wiele roszczeń o odszkodowanie nie może istnieć bez końca.

Szkoda na osobie ma jednak ważny wyjątek. Jeżeli szkoda została wyrządzona w ramach działalności gospodarczej lub podobnej albo gdy poszkodowany miał mniej niż 18 lat, a osoba odpowiedzialna wiedziała lub powinna była wiedzieć, że sytuacja może stwarzać zagrożenie dla życia lub poważną szkodę dla zdrowia, granica 20 lat nie obowiązuje. Może to być ważne przy poważnych szkodach, które ujawniają się dopiero po długim czasie.

Przykładem może być niebezpieczne narażenie w pracy. Jeżeli firma wiedziała lub powinna była wiedzieć, że warunki mogą spowodować poważną szkodę dla zdrowia, poszkodowany niekoniecznie traci roszczenie tylko dlatego, że minęło ponad 20 lat. To silna ochrona w przypadku poważnych szkód na osobie.

Czy § 9 ma zastosowanie, jeśli sprawa dotyczy umowy?

Co do zasady nie. Ustęp trzeci stanowi, że § 9 nie dotyczy roszczeń wynikających z umowy. Oznacza to, że jeśli twoje roszczenie dotyczy tego, że ktoś nie wykonał umowy, często musisz zastosować zwykłe przepisy z §§ 2 i 3.

Przykład: Kupujesz używany samochód, a samochód ma wadę (mangel). Twoje roszczenie wobec sprzedawcy wynika z umowy kupna. Wtedy przedawnienia nie reguluje automatycznie § 9. Musisz sprawdzić przepisy umowne i zwykłe przepisy o przedawnieniu.

Istnieje jednak ważny wyjątek: odszkodowanie za szkodę na osobie. Jeżeli stosunek umowny doprowadził do szkody na osobie, § 9 może mieć zastosowanie. Jeżeli usługodawca popełni błąd, który uszkodzi twoje ciało, część dotycząca szkody na osobie jest w innej sytuacji niż czysto finansowe roszczenie umowne.

To rozróżnienie jest ważne. Wiele osób używa słowa „odszkodowanie” w odniesieniu do wszystkiego. Ustawa o przedawnieniu odróżnia jednak odszkodowanie poza umową od roszczeń wynikających z umowy. Musisz więc zadać sobie pytanie: czy roszczenie wynika ze szkody, którą ktoś wyrządził mi poza umową, czy z tego, że umowa nie została prawidłowo wykonana?

Co się stanie, jeśli popełnisz błąd?

Jeżeli będziesz czekać zbyt długo, możesz utracić roszczenie o odszkodowanie. Może się to zdarzyć, nawet jeśli szkoda jest rzeczywista. Może się to zdarzyć także wtedy, gdy druga strona rzeczywiście postąpiła źle. Przedawnienie dotyczy terminu, nie tylko winy.

Jeżeli uważasz, że termin zaczyna biec dopiero, gdy masz wszystkie dokumenty gotowe, możesz czekać zbyt długo. Lepiej wyślij wstępne roszczenie. Napisz, że uważasz daną osobę za odpowiedzialną, że wrócisz do kwoty i że prosisz o potwierdzenie roszczenia. Dzięki temu udokumentujesz, że sprawa została podjęta.

Jeżeli sprawa dotyczy szkody na osobie, zwróć szczególną uwagę na daty. Zanotuj, kiedy pojawiły się objawy. Kiedy postawiono diagnozę. Kiedy dowiedziałeś się o możliwej przyczynie. Kiedy dowiedziałeś się, kto może być odpowiedzialny. Takie daty mogą okazać się decydujące.

Jeżeli sprawa dotyczy umowy, nie stosuj automatycznie § 9. Musisz ocenić, czy roszczenie wynika z umowy. Jeżeli tak, ważniejsze mogą być §§ 2 i 3. Przy szkodzie na osobie § 9 może mimo to mieć zastosowanie.

12

Wyślij pisemne zawiadomienie, gdy tylko uznasz, że ktoś może być odpowiedzialny. Nie musisz czekać, aż poznasz dokładną kwotę. Napisz, co się stało, jaką szkodę twoim zdaniem poniosłeś i kto twoim zdaniem może być odpowiedzialny.

Zbierz dokumentację. Zrób zdjęcia. Zachowaj paragony. Poproś o dokumentację medyczną, jeśli chodzi o szkodę na osobie. Zamów wycenę, jeśli chodzi o samochód, mieszkanie lub rzeczy. Sporządź oś czasu.

Nie czekaj, aż druga strona sama przyjmie odpowiedzialność. Przedawnienie może biec, nawet jeśli omawiacie sprawę. Jeżeli termin się zbliża, musisz zadbać o przerwanie biegu przedawnienia (fristavbrudd) zgodnie z przepisami ustawy.