§ 10. Dodatkowy termin (tilleggsfrist), gdy nie wiedziałeś o roszczeniu (krav)

§ 10 jest przepisem zabezpieczającym. Pomaga, gdy nie udało Ci się dochodzić roszczenia na czas, ponieważ brakowało Ci ważnej wiedzy. Może też pomóc, gdy coś poza Twoją kontrolą uniemożliwiło przerwanie biegu przedawnienia.

Najważniejsze słowa to „niezbędna wiedza”. Nie dostaniesz dodatkowego terminu tylko dlatego, że nie miałeś pełnego obrazu sytuacji. Musiało Ci brakować wiedzy, która rzeczywiście była niezbędna, aby zażądać pieniędzy. Może to być sytuacja, w której nie wiedziałeś, że roszczenie istnieje. Może też być tak, że nie wiedziałeś, kto jest Ci winien pieniądze.

Jednocześnie ustawa wymaga, abyś był uważny. Termin nie zaczyna biec tylko wtedy, gdy faktycznie uzyskałeś wiedzę. Zaczyna biec także wtedy, gdy powinieneś był ją uzyskać. Oznacza to, że możesz przegrać, jeśli nie sprawdzisz oczywistych śladów. Nie możesz zamknąć oczu i twierdzić, że nie wiedziałeś.

Ustęp pierwszy daje Ci co najmniej 1 rok od chwili, gdy uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać niezbędną wiedzę. Nie jest to nowy zwykły termin 3 lat. Jest to dodatkowy termin. Jeśli zwykły termin już upłynął lub prawie upłynął, dostajesz ostatnią szansę na działanie. Musisz ją aktywnie wykorzystać.

Ustęp drugi dotyczy przeszkód. Jeśli przedawnienia nie można przerwać z powodu prawa lub innej nieprzezwyciężalnej przeszkody, masz co najmniej 1 rok od ustania przeszkody. Nieprzezwyciężalna przeszkoda to coś więcej niż to, że sprawa była trudna, nieprzyjemna lub czasochłonna. Musi to być przeszkoda, której nie mogłeś obejść i która nie wynika z Twoich własnych okoliczności.

Ustęp trzeci dotyczy bardziej szczególnej sytuacji: dłużnik opuścił kraj po powstaniu roszczenia. Jeśli możesz przerwać przedawnienie tylko poprzez czynności za granicą na podstawie § 23, masz co najmniej 1 rok od chwili, gdy uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać wiedzę o tym, że dłużnik ponownie ma zwykłą właściwość sądu w Norwegii, lub o tym, że przedawnienie można przerwać w inny sposób. Właściwość sądu oznacza, gdzie można wnieść sprawę. Prościej: gdzie możesz pozwać lub dochodzić roszczenia.

Ustęp czwarty wyznacza granice. § 10 nie może przedłużyć okresu przedawnienia łącznie o więcej niż 10 lat. Nie może też przedłużyć 20-letniej granicy z § 9 pkt 2 dotyczącej odszkodowania. Oznacza to, że § 10 pomaga, ale nie sprawia, że roszczenia trwają wiecznie.

Co oznacza „nie wiedziałem o roszczeniu”?

Oznacza to, że brakowało Ci wiedzy, która pozwalałaby zrozumieć, że masz roszczenie. Może zapłaciłeś rachunek dwa razy i tego nie zauważyłeś. Może ktoś ukrył błąd. Może dopiero później znalazłeś dokumenty pokazujące, że ktoś jest Ci winien pieniądze. Może wiedziałeś, że coś jest nie tak, ale nie wiedziałeś, że masz roszczenie pieniężne (pengekrav).

Nie wystarczy jednak powiedzieć „nie pomyślałem o tym”. Musiało Ci brakować niezbędnej wiedzy. Jeśli informacje leżały tuż przed Tobą i powinieneś był je sprawdzić, termin może być liczony od chwili, w której powinieneś był zrozumieć sytuację.

Typowym przykładem jest błędna płatność. Jeśli zapłacisz tę samą fakturę (faktura) dwa razy, masz roszczenie o zwrot. Jeśli zauważysz błąd dopiero po 4 latach, § 10 może mieć zastosowanie. Ale jeśli wyciągi z konta wyraźnie pokazywały podwójną płatność i miałeś wszelkie powody, aby je sprawdzić, druga strona może twierdzić, że powinieneś był to zauważyć wcześniej.

Innym przykładem jest ukryta tożsamość dłużnika. Wiesz, że poniosłeś stratę, ale nie wiesz, kto za tym stoi. Wtedy termin na podstawie § 10 może zacząć biec dopiero od chwili, gdy uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać wiedzę o dłużniku.

Chodzi o to, że § 10 nie nagradza bierności. Chroni Cię, gdy rzeczywiście brakowało Ci niezbędnej wiedzy, mimo że postępowałeś rozsądnie.

Ile dodatkowego czasu dostajesz?

Nie dostajesz automatycznie 10 dodatkowych lat. To częste nieporozumienie. Ustęp pierwszy mówi, że przedawnienie następuje najwcześniej 1 rok po tym, jak uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać niezbędną wiedzę. Oznacza to, że masz co najmniej 1 rok od momentu uzyskania wiedzy.

Jeśli zwykły termin przedawnienia (foreldelsesfrist) nadal daje Ci więcej niż 1 rok, właściwie nie potrzebujesz § 10. Wtedy stosujesz zwykły termin. § 10 jest ważny, gdy zwykły termin już upłynął lub upływa tak szybko, że inaczej nie miałbyś rozsądnej ilości czasu.

Ustęp czwarty mówi, że przedłużenie na podstawie § 10 nie może łącznie przekroczyć 10 lat. Oznacza to, że ustawa wyznacza zewnętrzne ramy. Roszczenia nie mają trwać bez ograniczeń tylko dlatego, że ktoś twierdzi, że nie wiedział.

Przy roszczeniach o odszkodowanie musisz być szczególnie uważny. § 10 nie może przedłużyć terminów z § 9 pkt 2. Jest to zewnętrzny 20-letni termin dla odszkodowania. Jeśli ten termin ma zastosowanie, nie można użyć § 10, aby go obejść. Wyjątki dotyczące szkody na osobie (personskade) znajdują się w samym § 9, a nie w § 10.

Czym jest nieprzezwyciężalna przeszkoda?

Nieprzezwyciężalna przeszkoda to coś, co faktycznie uniemożliwia Ci przerwanie biegu przedawnienia. Może to być przepis prawa, sytuacja wojenna, poważne okoliczności w innym kraju lub inne skrajne przeszkody. Musi to być coś, co nie wynika z Ciebie samego.

Nie wystarczy, że miałeś mało pieniędzy. Nie wystarczy, że nie byłeś pewien. Nie wystarczy, że nie zdążyłeś do nikogo zadzwonić. Nie wystarczy też, że było to uciążliwe. Ustawa używa mocnych słów. Przeszkoda musi być nieprzezwyciężalna.

Oznacza to, że ustęp drugi stosuje się węziej, niż wiele osób sądzi. Nie jest to ogólna zasada „było trudno”. Jest to przepis awaryjny na sytuacje, w których faktycznie nie było możliwe przerwanie biegu przedawnienia.

Mimo to przepis może być ważny w sprawach międzynarodowych. Jeśli dłużnik przebywa za granicą, a Ty z przyczyn praktycznych lub prawnych nie możesz skorzystać ze zwykłych norweskich kroków, może mieć zastosowanie § 10 ustęp trzeci. Ale także wtedy musisz być uważny. Termin zaczyna biec, gdy uzyskałeś lub powinieneś był uzyskać wiedzę o tym, że znowu możesz działać.

Co się stanie, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli źle zrozumiesz § 10, możesz stracić roszczenie. Najczęstszym błędem jest przekonanie, że przepis daje dużo czasu. Często jest odwrotnie. Gdy już uzyskasz niezbędną wiedzę, masz co najmniej 1 rok. Ten rok może szybko minąć.

Innym błędem jest zwlekanie ze sprawdzeniem sprawy. Jeśli powinieneś był uzyskać wiedzę wcześniej, sąd może uznać, że dodatkowy termin zaczął biec wcześniej. Wtedy nie pomoże to, że faktycznie przeczytałeś dokumenty dopiero później.

Jeśli powołujesz się na przeszkodę, musisz umieć konkretnie ją wyjaśnić. Co Cię powstrzymało? Dlaczego nie można było jej przezwyciężyć? Dlaczego nie wynikała z Twoich własnych okoliczności? Kiedy ustała? Bez takich odpowiedzi trudno będzie skorzystać z tego przepisu.

Gdy odkryjesz stare roszczenie, zapisz datę, w której je odkryłeś. Zapisz też, co odkryłeś i w jaki sposób. Zachowaj dokumenty, które to potwierdzają. Następnie jak najszybciej wyślij pisemne żądanie.

Jeśli nie wiesz, kim jest dłużnik, musisz aktywnie to sprawdzić. Wysyłaj pytania. Proś o dokumentację. Sprawdzaj umowy, wyciągi z konta, wiadomości i rejestry tam, gdzie jest to naturalne. Nie czekaj.

Jeśli termin mógł już upłynąć, musisz rozważyć przerwanie biegu przedawnienia (fristavbrudd). Może to być uznanie roszczenia (erkjennelse) na podstawie § 14 lub kroki prawne (rettslige skritt) na podstawie § 15. Nie licz na to, że sam § 10 Cię uratuje.