§ 12. Przepisy szczególne dotyczące roszczeń wobec opiekuna prawnego i w stosunkach spółek

§ 12 dotyczy sytuacji, w których osoba, która właściwie powinna pilnować roszczenia, może być tą samą osobą, przeciwko której roszczenie jest skierowane. Wtedy zwykłe przepisy o przedawnieniu są zbyt surowe. Dlatego ustawa przewiduje przepis szczególny.

Ustęp pierwszy litera a dotyczy osób pozostających pod opieką prawną. Jeśli osoba pod opieką prawną ma roszczenie wobec swojego opiekuna prawnego, nierozsądne może być, aby termin biegł całkiem normalnie, podczas gdy opiekun nadal pełni tę funkcję. To przecież opiekun prawny często ma dbać o interesy tej osoby. Jeśli to sam opiekun zrobił coś złego, osoba pod opieką prawną może potrzebować dodatkowej ochrony.

Dlatego ustawa stanowi, że przedawnienie następuje najwcześniej 1 rok po ustaniu funkcji. Funkcja to rola opiekuna prawnego. Gdy dana osoba nie jest już opiekunem prawnym, osoba, której przysługuje roszczenie, ma co najmniej 1 rok na jego dochodzenie.

Ustęp pierwszy litera b dotyczy podmiotów nieosobowych. Chodzi o osoby prawne, takie jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna, stowarzyszenie lub fundacja. Takie podmioty mogą mieć roszczenia wobec współwłaściciela lub członka organu. Organ oznacza na przykład zarząd, kierownictwo bieżące lub inny organ decyzyjny.

Przykładem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która ma roszczenie wobec członka zarządu (styremedlem), ponieważ członek zarządu wyrządził spółce stratę. Dopóki członek zarządu zasiada w zarządzie, spółce może być trudno wystąpić z roszczeniem. Osoba ta może mieć wpływy, kontrolę nad dokumentami lub wpływ na decyzje. Dlatego § 12 stanowi, że przedawnienie następuje najwcześniej 1 rok po zakończeniu funkcji.

Przepis ma jednak ważne ograniczenie. Jeśli właściwa osoba, czyli osoba, która może dochodzić roszczenia w imieniu wierzyciela, dowie się o okolicznościach przed zakończeniem funkcji, termin biegnie od tej wcześniejszej chwili. Zapobiega to sytuacji, w której spółka lub inny podmiot uzyskuje niepotrzebnie długi termin, gdy ktoś z odpowiednimi uprawnieniami wie już wystarczająco dużo, aby działać.

Ustęp pierwszy stanowi też, że przepis ma zastosowanie między dłużnikiem w upadłości a organami masy. To kwestia bardziej techniczna. Gdy ktoś ogłasza upadłość (konkurs), organy masy przejmują określone zadania. Jeśli w tej roli powstanie odpowiedzialność, ustawa stosuje ten sam tok rozumowania.

Ustęp drugi dotyczy umowy spółki. Jeśli członek zgodnie z umową spółki ma obowiązek wniesienia wkładu do majątku spółki, przedawnienie zaczyna biec dopiero wtedy, gdy członkostwo ustało, a spółka została o tym zawiadomiona. Wkład do majątku spółki oznacza, że członek ma wnieść do spółki pieniądze lub inne wartości. Ustawa stanowi, że termin nie zaczyna biec, zanim członek nie wystąpi, a spółka nie zostanie o tym poinformowana.

Dlaczego roszczenia wobec opiekunów prawnych i członków zarządu mają dodatkowy termin?

Ponieważ często występuje konflikt lojalności. Opiekun prawny ma dbać o interesy osoby pod opieką prawną. Członek zarządu ma dbać o interesy spółki. Jeśli ta sama osoba zrobi coś, co rodzi roszczenie wobec niej, właściwej osobie może być trudno wykryć roszczenie lub go dochodzić, dopóki trwa funkcja.

Wyobraź sobie opiekuna prawnego, który niewłaściwie dysponuje pieniędzmi. Osoba pod opieką prawną może nie być w stanie wykryć błędu. Opiekun prawny niekoniecznie pozwie samego siebie. Gdyby zwykłe przedawnienie biegło bez przepisu szczególnego, opiekun mógłby w praktyce uniknąć odpowiedzialności, po prostu czekając wystarczająco długo.

Wyobraź sobie też członka zarządu, który postąpił nielojalnie wobec spółki. Jeśli członek zarządu nadal ma kontrolę lub wpływy, spółka może reagować opieszale. Dokumenty mogą być zatrzymywane. Sprawa może być odsuwana na bok. § 12 daje spółce co najmniej 1 rok od chwili, gdy dana osoba przestała pełnić tę funkcję.

Przepis nie oznacza, że roszczenia zawsze istnieją długo. Jeśli nowy opiekun prawny, nowy zarząd, syndyk (bostyrer) lub inna właściwa osoba dowie się o okolicznościach, termin może zacząć biec od tego momentu. Ustawa chroni przed ukrytą kontrolą, a nie przed biernością kogoś, kto faktycznie może działać.

Na tym polega równowaga w § 12: dodatkowa ochrona, gdy trudno dochodzić roszczenia, ale nie nieograniczony czas, jeśli właściwa osoba wie już wystarczająco dużo.

Co oznacza „właściwa osoba”?

„Właściwa osoba” oznacza osobę, która faktycznie może dochodzić roszczenia w imieniu tego, komu roszczenie przysługuje. W przypadku osoby pod opieką prawną może to być nowy opiekun prawny, opiekun tymczasowy lub inna osoba z odpowiednimi uprawnieniami. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może to być zarząd, nowy zarząd, w niektórych sytuacjach zgromadzenie wspólników lub ktoś, kto ma prawo działać w imieniu spółki.

Jest to ważne, ponieważ wiedza niewłaściwej osoby nie zawsze wystarcza. Jeśli o błędzie wie ten, kto go popełnił, nie może to bez dalszych przesłanek zaszkodzić temu, komu przysługuje roszczenie. Decydujące jest, czy osoba, która może działać w imieniu uprawnionego podmiotu, zna okoliczności, na których opiera się roszczenie.

Gdy jednak właściwa osoba wie już wystarczająco dużo, trzeba działać. Wtedy termin może zacząć biec. Nie możesz czekać wiele lat i twierdzić, że funkcja nie ustała, jeśli ktoś z odpowiednimi uprawnieniami mógł już wcześniej wystąpić z roszczeniem.

Może to mieć znaczenie praktyczne w spółkach. Jeśli cały zarząd wie o możliwym roszczeniu odszkodowawczym wobec członka zarządu, termin może zacząć biec, zanim ta osoba odejdzie. Jeśli natomiast sam członek zarządu ukrywa okoliczności i nikt inny z odpowiednimi uprawnieniami nie wie wystarczająco dużo, § 12 może dać dodatkowy czas.

Co dotyczy wkładów do spółki?

Ustęp drugi dotyczy członka, który zgodnie z umową spółki ma wnieść wkład do majątku spółki. To nie jest zwykła faktura (faktura). Chodzi o wewnętrzny obowiązek w spółce. Członek zobowiązał się wnieść pieniądze lub inne wartości.

Przedawnienie zaczyna biec dopiero wtedy, gdy nastąpią dwie rzeczy: członkostwo ustało, a spółka została o tym zawiadomiona. Zawiadomienie oznacza przekazanie informacji. Oba warunki muszą być spełnione.

Ma to sens, ponieważ takie obowiązki wniesienia wkładu często są związane z członkostwem. Dopóki członkostwo trwa, może być niejasne, kiedy należy dochodzić roszczenia jak zwykłego roszczenia. Gdy członek wystąpi, a spółka zostanie o tym poinformowana, termin zaczyna biec.

Ma to największe znaczenie w stosunkach spółek, a nie w zwykłych sprawach konsumenckich. Jednak dla osób, które wspólnie prowadzą działalność, przepis może okazać się ważny. Może dotyczyć sytuacji, w których umowa spółki przewiduje, że wspólnicy mają wnosić wkłady lub dopłaty.

Co się stanie, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli przeoczysz § 12, możesz uznać, że roszczenie jest przedawnione (foreldet), mimo że nadal można go dochodzić. Jest to szczególnie ważne w przypadku opieki prawnej, odpowiedzialności członków zarządu i fundacji. Sprawy, w których osoba zaufania nadużyła swojej roli, nie powinny być zbyt szybko spisywane na straty.

Odwrotny błąd jest jednak równie niebezpieczny. Możesz sądzić, że roszczenie istnieje, dopóki trwa funkcja, mimo że ktoś z odpowiednimi uprawnieniami znał już okoliczności. Wtedy termin mógł zacząć biec wcześniej. Dlatego trzeba dokładnie sprawdzić, kiedy uzyskano wiedzę.

Jeśli nie udokumentujesz dat, sprawa staje się trudniejsza. Kiedy ustała funkcja? Kiedy właściwa osoba uzyskała wiedzę? Co wiedziała? Co powinna była zrobić? Te pytania mogą przesądzić o przedawnieniu.

15

Jeśli sprawa dotyczy opiekuna prawnego, ustal, kiedy opieka się rozpoczęła i zakończyła. Dowiedz się, kiedy nowy opiekun prawny lub inna właściwa osoba uzyskała wiedzę o okolicznościach. Zbierz wyciągi z konta, decyzje, wiadomości i sprawozdania finansowe.

Jeśli sprawa dotyczy spółki, ustal datę ustąpienia z funkcji. Sprawdź protokoły, posiedzenia zarządu, e-maile i sprawozdania finansowe. Dowiedz się, kiedy zarząd lub inne osoby z odpowiednimi uprawnieniami faktycznie uzyskały wiedzę o okolicznościach.

Jeśli zasiadasz w nowym zarządzie i wykryjesz możliwe roszczenie, nie zwlekaj. Wyślij pisemne powiadomienie. Ustal kwoty. Rozważ przerwanie biegu przedawnienia (fristavbrudd). § 12 daje w niektórych sytuacjach dodatkowy czas, ale nie zapewnia bezpieczeństwa w przypadku bierności.