§ 31. Ustawa obowiązuje od 1 stycznia 1980 r.

§ 31 dotyczy tego, kiedy ustawa o przedawnieniu zaczęła obowiązywać. Nazywa się to wejściem w życie. Wejście w życie oznacza datę, od której ustawa zaczyna działać. W przypadku ustawy o przedawnieniu główną datą był 1 stycznia 1980 r.

Dla większości osób czytających dziś ustawę § 31 nie jest najważniejszym przepisem w codziennym życiu. Dotyczy on przede wszystkim przejścia od dawnych przepisów do nowej ustawy. Mimo to jest ważny, aby zrozumieć, jak ustawa została wprowadzona i jak należało traktować dawne roszczenia, gdy ustawa była nowa.

Przepis mówi najpierw, że ustawa zaczyna obowiązywać 1 stycznia 1980 r. Oznacza to, że roszczenia powstałe po tej dacie co do zasady należało oceniać według ustawy o przedawnieniu. Jeśli ktoś pożyczył pieniądze 5 lutego 1980 r., obowiązywała nowa ustawa. Jeśli ktoś miał fakturę (faktura) z terminem płatności po wejściu ustawy w życie, termin należało oceniać według nowej ustawy.

Następnie przepis mówi, że § 1 pkt 2 wszedł w życie od chwili określonej przez Króla. § 1 pkt 2 dotyczy przedawnienia w międzynarodowych stosunkach sprzedaży i Konwencji nowojorskiej (New York-konvensjonen) z 14 czerwca 1974 r. Ten punkt otrzymał więc odrębną datę wejścia w życie. Często zdarza się, że części ustawy wchodzą w życie w innym terminie niż reszta. Może tak być, ponieważ najpierw muszą zostać przygotowane rozporządzenia, umowy międzynarodowe lub rozwiązania praktyczne.

Potem następuje przepis przejściowy. Ustawa dotyczy także wierzytelności (fordring) powstałych wcześniej, jeśli nie były już przedawnione przed 1 stycznia 1980 r. według dawnych przepisów. Wierzytelność oznacza roszczenie. Mówiąc prościej: jeśli roszczenie istniało już przed wejściem w życie nowej ustawy, nową ustawę można było mimo to do niego stosować, o ile roszczenie nie było już utracone według dawnych przepisów.

To ważne. Gdy wprowadza się nową ustawę, trzeba zdecydować, co dzieje się ze starymi sprawami. Czy dawne przepisy mają obowiązywać do końca? Czy nowa ustawa ma obowiązywać od razu? § 31 wybrał rozwiązanie pośrednie: nowa ustawa miała dotyczyć także dawnych roszczeń, ale nie roszczeń już przedawnionych.

Na końcu znajduje się przepis ochronny. Przedawnienie według nowej ustawy nie mogło w żadnym przypadku nastąpić przed końcem 1982 r., chyba że roszczenie przedawniłoby się wcześniej także według dawnych przepisów. Dało to ludziom czas na dostosowanie się do nowej ustawy. Jeśli nowa ustawa w innym razie szybko spowodowałaby przedawnienie dawnego roszczenia, wierzyciele (kreditorer) otrzymywali okres przejściowy.

To rozsądne. Wyobraź sobie, że miałeś roszczenie z 1978 r. Gdyby nowa ustawa nagle sprawiła, że roszczenie przedawniło się 1 stycznia 1980 r., byłoby to surowe. Dlatego roszczenia co do zasady były chronione do końca 1982 r. Jeśli jednak roszczenie i tak przedawniłoby się wcześniej według dawnych przepisów, nowa ustawa go nie ratowała.

Czy § 31 dotyczy dzisiejszych roszczeń?

W przypadku zwykłych nowych roszczeń § 31 ma dziś niewielkie znaczenie praktyczne. Jeśli twoje roszczenie powstało w 2024, 2025 lub 2026 r., nie stosujesz przepisu przejściowego z 1980 r. Stosujesz wtedy zwykłe przepisy ustawy o przedawnieniu: § 2 o 3-letnim terminie, § 3 o początku biegu terminu, przepisy szczególne w §§ 4 do 13 oraz przepisy o przerwaniu biegu i skutkach.

§ 31 może jednak nadal mieć znaczenie historyczne. Jeśli czytasz starsze orzecznictwo, starsze dokumenty lub dawne opinie prawne, § 31 może wyjaśnić, dlaczego określone roszczenia rozpatrywano według przepisów przejściowych. Może też mieć znaczenie w bardzo szczególnych sprawach dotyczących bardzo starych stosunków prawnych, choć takie sprawy są rzadkie.

Dla czytelnika Rettsregel najważniejsze jest to: § 31 nie jest przepisem, którego zwykle używasz dziś do obliczania terminu dla faktury, pożyczki czy roszczenia o odszkodowanie (erstatning). Mówi on, kiedy ustawa zaczęła obowiązywać i jak miało przebiegać przejście od dawnej ustawy do nowej.

Oznacza to również, że nie należy stosować zasady „koniec 1982 r.” do współczesnych roszczeń. Ta zasada była ochroną przejściową w momencie wprowadzania ustawy. Nie daje ogólnego dodatkowego terminu (tilleggsfrist) dla dzisiejszych roszczeń.

To częste nieporozumienie, gdy ludzie czytają przepisy o wejściu w życie. Widzą datę lub szczególny termin i myślą, że dotyczy on wszystkich spraw. Tak nie jest. Dotyczył on przejścia od dawnych przepisów do ustawy o przedawnieniu.

Co oznacza, że ustawa dotyczy starszych roszczeń?

Gdy ustawa weszła w życie, istniało już wiele roszczeń. Ludzie pożyczali pieniądze. Firmy miały niezapłacone faktury. Mogły powstać roszczenia o odszkodowanie. Mogło dojść do naruszenia umów. Gdyby ustawa dotyczyła tylko nowych roszczeń, stare i nowe przepisy funkcjonowałyby obok siebie przez długi czas.

§ 31 mówi, że nowa ustawa dotyczy także roszczeń powstałych wcześniej, o ile nie były już przedawnione według dawnych przepisów przed 1 stycznia 1980 r. Uporządkowało to system. Więcej roszczeń można było oceniać według tej samej ustawy.

Ustawa nie miała jednak przywracać do życia wygasłych roszczeń. Jeśli roszczenie było już przedawnione według dawnych przepisów przed 1 stycznia 1980 r., nie stawało się nagle znów ważne. To istotne. Przepis przejściowy pomagał tylko roszczeniom, które nadal istniały.

To ogólna zasada, często stosowana w przepisach przejściowych. Nowe przepisy mogą dotyczyć istniejących stosunków, ale niekoniecznie dają nowe życie roszczeniom, które już wygasły. Gdy roszczenie raz się przedawniło, dłużnik (skyldner) powinien móc się do tego dostosować.

Jednocześnie § 31 chronił wierzycieli przed tym, by nowa ustawa nagle skróciła termin. Dlatego wprowadzono zasadę, że przedawnienie według nowej ustawy nie może nastąpić przed końcem 1982 r., chyba że dawne przepisy prowadziłyby do wcześniejszego przedawnienia.

Dlaczego w § 31 jest mowa o Konwencji nowojorskiej?

Ponieważ § 1 pkt 2 o międzynarodowych stosunkach sprzedaży miał odrębną datę wejścia w życie. Konwencje międzynarodowe często wymagają odrębnych decyzji. Norwegia nie musi tylko uchwalić ustawy wewnętrznej. Może być też konieczne ustalenie, od kiedy konwencja ma obowiązywać i jak ma zostać ogłoszona.

§ 1 pkt 2 odsyła do Konwencji nowojorskiej z 14 czerwca 1974 r. o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów. Takie przepisy nie dotyczą zwykłych drobnych norweskich roszczeń między osobami prywatnymi. Dotyczą międzynarodowych stosunków sprzedaży, zazwyczaj gdy sprzedawca i kupujący mają siedzibę w różnych krajach, a konwencja ma zastosowanie.

W zwykłych sprawach dotyczących prywatnej pożyczki, faktury, kaucji, roszczeń wobec fachowców czy odszkodowań w Norwegii rzadko ma to znaczenie. Dla firm, które kupują i sprzedają towary za granicą, może to jednak być istotne.

To, że § 31 wyodrębnia § 1 pkt 2, pokazuje, że ustawa ma dwie warstwy: norweską ustawę o przedawnieniu i konwencję międzynarodową, która obowiązuje w określonych stosunkach sprzedaży. Nie musiały one zacząć obowiązywać jednocześnie.

Co oznacza „upływ roku 1982”?

Oznacza 31 grudnia 1982 r. Przepis przejściowy mówił, że przedawnienie według nowej ustawy nie może nastąpić przed końcem 1982 r. Był to minimalny okres dla dawnych roszczeń objętych nową ustawą.

Wyobraź sobie, że roszczenie powstało przed 1980 r., a według nowej ustawy termin upłynąłby już w 1980 lub 1981 r. § 31 zapobiegał wtedy przedawnieniu roszczenia przed 31 grudnia 1982 r. Wierzyciel miał czas, aby przerwać bieg przedawnienia według nowych przepisów.

Jeśli jednak roszczenie przedawniłoby się wcześniej według dawnych przepisów, przepis przejściowy nie pomagał. Nie miał on dawać lepszych praw niż te, które w takich przypadkach dawały już dawne przepisy. Miał jedynie zapobiec zbyt nagłemu działaniu nowej ustawy.

Dziś ma to znaczenie historyczne. Pokazuje jednak, jak ustawodawca starał się stworzyć sprawiedliwe przejście. Nowe przepisy mają być jasne, ale nie powinny zaskakiwać ludzi, którzy działali według dawnego systemu, bez rozsądnego czasu na dostosowanie się.

Co się stanie, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli zastosujesz § 31 do współczesnego roszczenia, możesz całkowicie błędnie obliczyć termin. Możesz sądzić, że masz dodatkowy termin, który nie istnieje. Wtedy roszczenie może się przedawnić według zwykłych przepisów, podczas gdy ty kierujesz się przepisem przejściowym, który nie ma zastosowania.

Jeśli badasz dawne roszczenia sprzed 1980 r., może dojść do odwrotnego błędu. Możesz przeoczyć, że przepis przejściowy dawał ochronę do końca 1982 r. W sprawach historycznych § 31 może więc być ważny.

Jeśli czytasz starsze wyroki lub teksty prawnicze, zwróć uwagę, czy sprawa dotyczyła przejścia od dawnej ustawy do nowej. Wtedy § 31 może wyjaśnić rozstrzygnięcie.

W przypadku współczesnych roszczeń: nie stosuj § 31 jako przepisu o terminie. Sięgnij do § 2, § 3 i ewentualnych przepisów szczególnych. Ustal datę początkową, długość terminu i możliwe przerwanie biegu przedawnienia (fristavbrudd).

W przypadku historycznych roszczeń z okresu około 1980 r.: sprawdź, czy roszczenie było przedawnione według dawnych przepisów przed 1 stycznia 1980 r. Jeśli nie, sprawdź, jak § 31 wpłynął na okres przejściowy.

Jeśli sprawa dotyczy sprzedaży międzynarodowej, zobacz także § 1 pkt 2 i przepisy konwencji. Nie stosuj bezkrytycznie zwykłych norweskich przepisów, jeśli obowiązuje konwencja.