§ 28. Umowy o przedłużenie lub skrócenie terminu przedawnienia (foreldelsesfrist)

§ 28 dotyczy umów o terminie przedawnienia. Czy strony mogą uzgodnić, że roszczenie nigdy się nie przedawni? Czy mogą uzgodnić, że termin będzie krótszy? Czy dłużnik może dać wierzycielowi (kreditor) więcej czasu? § 28 daje na to odpowiedzi.

Pierwsze zdanie mówi, że dłużnik nie może w sposób wiążący postanowić, że przedawnienie nie nastąpi zgodnie z ustawą. Oznacza to, że nie możesz z góry zapisać w umowie, że „to roszczenie nigdy się nie przedawnia”, i liczyć na to, że zawsze będzie to obowiązywać. Ustawa wyznacza granice. Przedawnienie nie jest jedynie dobrowolnym rozwiązaniem, które strony mogą całkowicie usunąć.

To chroni dłużnika. Bez takiej zasady silni wierzyciele mogliby narzucać w umowach postanowienia, że roszczenia nigdy się nie przedawniają. To znacznie osłabiłoby ustawę o przedawnieniu. Ustawa chce, aby roszczenia miały granicę końcową.

Jednak drugie zdanie pozwala na przedłużenie terminu przedawnienia po powstaniu roszczenia. Gdy wierzytelność już istnieje, dłużnik może zgodzić się na przedłużenie terminu. Może to być praktyczne, jeśli dłużnik potrzebuje więcej czasu na zapłatę, a wierzyciel chce uniknąć podejmowania kroków prawnych (rettslige skritt).

Przedłużenie terminu przedawnienia może obowiązywać maksymalnie 3 lata za każdym razem, licząc od dnia jego przyjęcia. Przyjęcie oznacza, że dłużnik zgadza się na przedłużenie. Powinno to nastąpić na piśmie. Ustną umowę może być trudno udowodnić.

Istnieje też granica zewnętrzna. Termin nie może zostać przedłużony dalej niż o 10 lat od dnia, w którym termin przedawnienia w przeciwnym razie by upłynął. Oznacza to, że dłużnik może dać więcej czasu, ale nie bez ograniczeń. Ustawa wyznacza górny limit.

Ustęp drugi dotyczy masowych skryptów dłużnych. Jest to rodzaj skryptu dłużnego wystawianego w wielu jednakowych egzemplarzach, zwykle w kontekście finansowym. Tutaj termin przedawnienia może zostać przedłużony wyraźnym postanowieniem w skrypcie dłużnym. Ma to większe znaczenie na rynku papierów wartościowych i rynku finansowym niż przy zwykłych pożyczkach prywatnych.

Ustęp trzeci dotyczy kuponów odsetkowych lub dywidendowych. Termin może zostać przedłużony umową, ale nie może zostać skrócony. To również jest bardziej szczególny przypadek, związany z określonymi dokumentami finansowymi.

Dla zwykłych osób i małych firm najważniejszy jest ustęp pierwszy: nie możesz z góry wyłączyć przedawnienia w umowie, ale możesz uzyskać od dłużnika zgodę na przedłużenie terminu przedawnienia po powstaniu roszczenia, w granicach 3 lat i 10 lat.

Czy mogę uzgodnić, że roszczenie się nie przedawni?

Nie, nie w sposób wiążący. § 28 mówi, że dłużnik nie może postanowić, że przedawnienie nie nastąpi zgodnie z ustawą. Umowa, że roszczenie „nigdy się nie przedawnia”, nie jest więc bezpieczna.

Dotyczy to szczególnie umów standardowych. Jeśli pożyczkodawca, sprzedawca lub dostawca zapisze, że wszystkie roszczenia trwają wiecznie, niekoniecznie ma to skutek. Ustawa o przedawnieniu wyznacza granice.

Jednak po powstaniu roszczenia dłużnik może zgodzić się na przedłużenie. To co innego. Wtedy dłużnik wie, jakiego roszczenia to dotyczy. Dłużnik może konkretnie ocenić sytuację. Może chce uniknąć pozwu (søksmål). Może strony negocjują. Może potrzebują czasu.

Przedłużenie musi być jasne. Zapisz, jakiego roszczenia dotyczy, na jak długo termin zostaje przedłużony oraz datę przedłużenia. Na przykład: „Zgadzam się, aby termin przedawnienia roszczenia na kwotę 45 000 kr z umowy pożyczki (låneavtale) z dnia 1 marca 2024 r. został przedłużony do 1 lipca 2028 r.”

Nie wystarczy niejasna wiadomość, że „zajmiemy się tym później”. Może to ewentualnie stanowić uznanie roszczenia (erkjennelse) zgodnie z § 14, ale niekoniecznie jest to przedłużenie terminu przedawnienia zgodnie z § 28. Rozróżnienie między uznaniem roszczenia a przedłużeniem terminu przedawnienia jest ważne.

Czym różni się uznanie roszczenia od przedłużenia terminu przedawnienia?

Uznanie roszczenia zgodnie z § 14 oznacza, że dłużnik potwierdza roszczenie. Wtedy bieg przedawnienia zostaje przerwany, a nowy termin biegnie zgodnie z § 20. Przedłużenie terminu przedawnienia zgodnie z § 28 oznacza, że dłużnik zgadza się na przedłużenie terminu przedawnienia.

Oba mogą pomóc wierzycielowi, ale działają nieco inaczej. Uznanie roszczenia daje nowy termin zgodnie z przepisami ustawy. Przedłużenie terminu przedawnienia to uzgodnione odroczenie terminu przedawnienia w granicach § 28.

W praktyce ten sam dokument może zawierać jedno i drugie, jeśli jest prawidłowo napisany. Dłużnik może zarówno uznać roszczenie, jak i zgodzić się na przedłużenie terminu przedawnienia. Na przykład: „Uznaję, że jestem winien 50 000 kr, i zgadzam się, aby termin przedawnienia został przedłużony do 1 grudnia 2028 r.”

Jeśli jesteś wierzycielem, jest to bezpieczniejsze niż niejasne odroczenie płatności. Jeśli jesteś dłużnikiem, powinieneś wiedzieć, co podpisujesz. Przedłużenie terminu przedawnienia może utrzymać roszczenie przy życiu dłużej, niż byłoby to w innym przypadku.

Na jak długo można przedłużyć termin?

Maksymalnie o 3 lata za każdym razem, licząc od dnia przyjęcia. Oznacza to, że jeśli dłużnik zgodzi się na przedłużenie 1 czerwca 2026 r., przedłużenie nie może mieć skutku dłużej niż do 1 czerwca 2029 r. w przypadku tego przyjęcia.

Istnieje jednak również łączny limit: nie dłużej niż 10 lat od dnia, w którym termin przedawnienia w przeciwnym razie by upłynął. Jeśli pierwotny termin przedawnienia upłynąłby 1 czerwca 2026 r., przedłużenia zgodnie z § 28 nie mogą łącznie wydłużyć terminu dalej niż do 1 czerwca 2036 r.

Zapobiega to utrzymywaniu roszczenia przy życiu w nieskończoność poprzez kolejne przedłużenia terminu przedawnienia. Ustawa pozwala na elastyczność, ale nie na wieczne zobowiązanie.

Dla wierzyciela oznacza to, że musisz pilnować obu granic. Musisz wiedzieć, kiedy dłużnik zgadza się na przedłużenie. I musisz wiedzieć, kiedy upłynąłby pierwotny termin. Bez tych dat nie obliczysz maksymalnego terminu.

Czy termin można skrócić?

§ 28 nie zawiera ogólnej zasady, że wszystkie terminy przedawnienia można skracać. W ustępie trzecim wyraźnie stanowi, że termin dla kuponów odsetkowych lub dywidendowych może zostać przedłużony umową, ale nie może zostać skrócony. W przypadku innych roszczeń kwestię tę trzeba ocenić na podstawie systemu ustawy, innych przepisów i stosunku umownego.

W zwykłych relacjach konsumenckich krótkie terminy często będą oceniane surowo, zwłaszcza jeśli osłabiają prawa. Ustawa o przedawnieniu dotyczy przede wszystkim tego, kiedy roszczenia wygasają, ale inne ustawy mogą zawierać przepisy bezwzględnie obowiązujące. Dlatego zachowaj ostrożność wobec postanowień umownych, które próbują ustalić termin krótszy niż ustawowy.

Dla czytelnika Rettsregel najważniejsze jest to: nie zakładaj, że umowa może bez dalszych warunków odebrać ci terminy ustawowe. Jeśli ktoś powołuje się na bardzo krótki termin przedawnienia w warunkach standardowych, sprawdź, czy rzeczywiście obowiązuje.

Co się stanie, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli opierasz się na nieważnej lub niejasnej umowie o terminie, roszczenie może stać się przedawnione (foreldet). Możesz myśleć, że masz dużo czasu, podczas gdy według ustawy termin już upłynął.

Jeśli masz tylko niejasną wiadomość od dłużnika, może powstać spór, czy jest to uznanie roszczenia, odroczenie płatności, czy przedłużenie terminu przedawnienia. Dlatego pisz precyzyjnie.

Jeśli przedłużysz termin za bardzo, umowa może mieć skutek tylko w granicach ustawy. Dlatego nie wpisuj dat bez obliczenia granicy 3 lat i limitu 10 lat.

Stosuj pisemne przedłużenie terminu przedawnienia. Zapisz kwotę, podstawę, dzisiejszą datę i nową datę terminu. Zapisz, że dłużnik zgadza się na przedłużenie terminu przedawnienia zgodnie z § 28 ustawy o przedawnieniu.

Sprawdź, czy przedłużenie nie przekracza 3 lat od daty podpisania. Sprawdź też, czy nie wykracza o więcej niż 10 lat poza pierwotną datę przedawnienia.

Jeśli chcesz także uzyskać uznanie roszczenia, zapisz to wyraźnie. Na przykład: „Uznaję roszczenie i zgadzam się na przedłużenie terminu przedawnienia.”