§ 15a. Pozew zbiorowy może przerwać przedawnienie wielu roszczeń

§ 15 a dotyczy pozwów zbiorowych. Pozew zbiorowy to sprawa sądowa, w której wiele osób ma takie same lub bardzo podobne roszczenia. Zamiast tego, by każda osoba wszczynała własną sprawę, roszczenia mogą być rozpatrywane łącznie. Może to być praktyczne, gdy wiele osób dotknął ten sam błąd, te same warunki umowy, ta sama opłata lub to samo zdarzenie.

Przepis określa, kiedy w takich sprawach przerywa się termin przedawnienia. Jest to ważne, ponieważ pozwy zbiorowe często trwają długo. Zanim sąd rozpatrzy samo roszczenie, musi najpierw ocenić, czy sprawa może toczyć się jako pozew zbiorowy. Gdyby termin przedawnienia biegł dalej bez ochrony, wiele osób mogłoby stracić swoje roszczenia, podczas gdy sąd oceniałby formę sprawy.

Ustęp pierwszy stanowi, że pozew w postępowaniu grupowym przerywa przedawnienie roszczeń mieszczących się w zakresie pozwu. Pozew to dokument, który wszczyna sprawę przed sądem. Zakres pozwu oznacza, jakich roszczeń dotyczy sprawa. Jeśli sprawa dotyczy nielegalnych opłat z lat 2022–2024, pozew niekoniecznie pomoże w przypadku zupełnie innego roszczenia z 2018 roku.

Ustęp pierwszy określa też, co się dzieje, gdy pozew zbiorowy nie zostanie dopuszczony. Wtedy przerwanie ma skutek tylko dla roszczeń, w odniesieniu do których w ciągu 1 miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu podjęto nowy krok przerywający bieg przedawnienia. Postanowienie o odrzuceniu to decyzja sądu, że sprawa nie może toczyć się jako pozew zbiorowy. Prawomocne oznacza, że decyzji nie można już zaskarżyć w zwykły sposób.

To krótki termin. 1 miesiąc mija szybko. Jeśli pozew zbiorowy nie zostanie dopuszczony, poszczególne osoby lub przedstawiciel grupy muszą szybko zareagować. Może to być na przykład wniesienie indywidualnej sprawy, złożenie wniosku do rady pojednawczej (forliksklage) lub podjęcie innego kroku przerywającego bieg przedawnienia, właściwego dla danego roszczenia.

Ustęp drugi stanowi, że gdy pozew zbiorowy zostanie dopuszczony, przedawnienie zostaje przerwane dla roszczeń objętych dopuszczeniem, jeśli przerwanie nie nastąpiło już na podstawie ustępu pierwszego. Oznacza to, że dopuszczenie przez sąd ma również znaczenie dla tego, jakie roszczenia są faktycznie objęte.

Ustęp drugi zawiera szczególną zasadę dla pozwów zbiorowych na podstawie ustawy o postępowaniu cywilnym § 35-6. W ich przypadku przerwanie staje się skuteczne tylko wtedy, gdy wierzyciel zostanie zarejestrowany jako członek grupy. Wierzyciel to osoba, która ma roszczenie. Mówiąc prościej: musisz być zarejestrowany w grupie, aby uzyskać ochronę.

Ustęp trzeci stanowi, że jeśli wystąpisz z grupy, termin przedawnienia biegnie dalej od chwili, gdy sąd otrzyma zawiadomienie o wystąpieniu. Wystąpienie oznacza, że opuszczasz grupę. Wtedy nie możesz po prostu zakładać, że pozew zbiorowy nadal chroni twoje roszczenie.

Kiedy pozew zbiorowy ci pomaga?

Pozew zbiorowy pomaga ci tylko wtedy, gdy twoje roszczenie mieści się w zakresie sprawy. Nie wystarczy, że sprawa dotyczy tej samej firmy, tej samej branży lub tego samego rodzaju problemu. Twoje roszczenie musi mieścić się w zakresie pozwu lub dopuszczenia.

Wyobraź sobie, że wielu klientów uważa, iż firma pobierała nielegalną opłatę za fakturę (faktura). Jeśli pozew zbiorowy dotyczy tych opłat w określonym okresie, przedawnienie może zostać przerwane dla roszczeń dotyczących właśnie tych opłat. Ale jeśli masz też roszczenie o odszkodowanie (erstatning) za coś innego, nie jest pewne, że to roszczenie jest chronione.

Dlatego zakres jest tak ważny. Musisz wiedzieć, czego faktycznie dotyczy pozew zbiorowy. Uważnie przeczytaj informacje. Jakie roszczenia zostały uwzględnione? Jakiego okresu dotyczy sprawa? Kogo obejmuje? Czy musisz się zgłosić? Czy musisz się zarejestrować?

W niektórych pozwach zbiorowych nie jesteś uczestnikiem automatycznie. Wtedy musisz podjąć aktywne działanie. Jeśli pozew został wniesiony na podstawie ustawy o postępowaniu cywilnym § 35-6, § 15 a wyraźnie stanowi, że przerwanie działa tylko wtedy, gdy zostaniesz zarejestrowany jako członek grupy. Jeśli się nie zarejestrujesz, termin przedawnienia może biec dalej jak dotychczas.

Może to mieć poważne konsekwencje. Możesz myśleć, że „przecież ktoś wszczął sprawę”, a mimo to nie mieć przerwania biegu przedawnienia (fristavbrudd) dla swojego roszczenia. Dlatego musisz sprawdzić, czy faktycznie jesteś objęty pozwem.

Co się dzieje, jeśli pozew zbiorowy nie zostanie dopuszczony?

Wtedy musisz szybko zareagować. Ustęp pierwszy daje tylko 1 miesiąc od uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu. W tym miesiącu trzeba podjąć nowy krok w celu przerwania terminu przedawnienia.

Oznacza to, że nie powinieneś czekać na długie wyjaśnienia, artykuły w mediach czy aktualizacje w mediach społecznościowych. Jeśli sąd odmówi dopuszczenia pozwu zbiorowego, musisz ustalić, co to oznacza dla twojego roszczenia. Musisz wiedzieć, czy zostaną podjęte nowe wspólne działania, czy musisz coś zrobić sam.

Nowym krokiem przerywającym bieg przedawnienia może być wniosek do rady pojednawczej, pozew lub inny właściwy krok zgodnie z ustawą o przedawnieniu. To, jaki krok jest odpowiedni, zależy od roszczenia. Ale sedno jest proste: nie możesz siedzieć bezczynnie.

Jeśli nie podejmiesz nowego kroku w ciągu 1 miesiąca, pierwsze przerwanie może stracić skutek dla twojego roszczenia. Wtedy roszczenie może być przedawnione (foreldet), jeśli zwykły termin w międzyczasie upłynął. To największa pułapka w § 15 a.

Co jeśli wystąpisz z grupy?

Jeśli wystąpisz z grupy, termin przedawnienia biegnie dalej od chwili, gdy sąd otrzyma zawiadomienie o wystąpieniu. Oznacza to, że ochrona wynikająca z pozwu zbiorowego niekoniecznie idzie za tobą dalej.

Możesz mieć dobre powody, by wystąpić. Może chcesz prowadzić własną sprawę. Może nie zgadzasz się ze strategią. Może chcesz zawrzeć własną ugodę (forlik). Ale wtedy musisz sam pilnować terminu przedawnienia.

Ważne jest, aby odnotować moment. Termin biegnie dalej od chwili, gdy sąd otrzyma zawiadomienie o wystąpieniu. Nie wtedy, gdy podejmiesz decyzję w myślach. Nie wtedy, gdy wyślesz e-mail do innej osoby. W ustawie jest mowa o otrzymaniu zawiadomienia przez sąd.

Jeśli wystąpisz, powinieneś od razu rozważyć nowy krok przerywający bieg przedawnienia. Nie czekaj, aż będziesz mieć pełny obraz wszystkiego. Przedawnienie to kwestia terminów, a terminy nie czekają, aż sprawa wyda się uporządkowana.

Co się dzieje, jeśli popełnisz błąd?

Jeśli nie jesteś objęty pozwem zbiorowym, twoje roszczenie może się przedawnić tak, jakby sprawa nigdy nie została wszczęta w twoim imieniu. Może się tak stać nawet wtedy, gdy grupa wygra w imieniu innych osób. Przedawnienie ocenia się dla twojego roszczenia.

Jeśli pozew zbiorowy zostanie odrzucony, a ty nie podejmiesz nowego kroku w ciągu 1 miesiąca, pierwsze przerwanie może nie mieć skutku. Wtedy możesz stracić roszczenie, bo czekałeś.

Jeśli wystąpisz z grupy, musisz sam pilnować terminu. Termin biegnie dalej od chwili, gdy sąd otrzyma zawiadomienie o wystąpieniu. Dlatego powinieneś mieć plan, zanim wystąpisz.

Ustal, czy twoje roszczenie mieści się w zakresie pozwu zbiorowego. Sprawdź kwotę, okres, rodzaj roszczenia i to, kogo dotyczy sprawa. Nie polegaj na tym, że „to jest podobne”.

Sprawdź, czy musisz zostać zarejestrowany jako członek grupy. Jeśli tak, zrób to na piśmie i zachowaj potwierdzenie. Jeśli nie otrzymasz potwierdzenia, upomnij się o nie.

Jeśli pozew zbiorowy nie zostanie dopuszczony, zanotuj datę uprawomocnienia się odrzucenia. Zadbaj o nowy krok przerywający bieg przedawnienia w ciągu 1 miesiąca. Jeśli wystąpisz z grupy, zrób to samo, licząc od dnia, w którym sąd otrzyma zawiadomienie.